អានផងដែរ
ចំពោះជម្លោះនៅសម័យទំនើប ជាពិសេសពាក់ព័ន្ធនឹងប្រាសាទព្រះវិហារ និងការប៉ុនប៉ងឈ្លានពានពីសំណាក់ភាគីសៀម (ថៃ) ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៤ មក មានព្រឹត្តិការណ៍សំខាន់ៗដូចខាងក្រោម៖
១. ការឈ្លានពាន និងការកាន់កាប់ដំបូង (ឆ្នាំ ១៩៥៤)
បន្ទាប់ពីកម្ពុជាបានទទួលឯករាជ្យពេញលេញពីបារាំងក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៣ កងទ័ពថៃបានឆ្លៀតឱកាសចូលមកកាន់កាប់ប្រាសាទព្រះវិហារដោយខុសច្បាប់ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៤។
ទង្វើនេះបានធ្វើឱ្យមានការតវ៉ាយ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលដឹកនាំដោយសម្តេចព្រះនរោត្តម សីហនុ នាពេលនោះ។
២. ដំណោះស្រាយតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិ (ឆ្នាំ ១៩៥៩ - ១៩៦២)
ដោយសារការចរចាមិនមានលទ្ធផល កម្ពុជាបានសម្រេចចិត្តដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) នៅទីក្រុងឡាអេ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៥៩។
សាលក្រមជាប្រវត្តិសាស្ត្រ៖ នៅថ្ងៃទី ១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៦២ តុលាការ ICJ បានសម្រេចថា៖
ប្រាសាទព្រះវិហារស្ថិតក្នុងទឹកដីក្រោមអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។
ថៃត្រូវដកកងទ័ព និងកម្លាំងរក្សាសន្តិសុខទាំងអស់ចេញពីប្រាសាទ និងតំបន់ជុំវិញ។
ថៃត្រូវប្រគល់វត្ថុបុរាណទាំងឡាយដែលបានយកចេញពីប្រាសាទមកឱ្យកម្ពុជាវិញ។
៣. ជម្លោះតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នា ៤.៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (ឆ្នាំ ២០០៨ - ២០១១)
ជម្លោះបានផ្ទុះឡើងជាថ្មីម្តងទៀត បន្ទាប់ពីកម្ពុជាបានស្នើសុំដាក់ប្រាសាទព្រះវិហារចូលជាសម្បត្តិបេតិកភណ្ឌពិភពលោក៖
ឆ្នាំ ២០០៨៖ នៅពេលដែលអង្គការ UNESCO សម្រេចដាក់ប្រាសាទព្រះវិហារជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក (ថ្ងៃទី ៧ ខែកក្កដា) ភាគីថៃបានលើកទ័ពចូលមកតំបន់ "វត្តកែវសិក្ខាគិរីស្វារៈ" ដែលនាំឱ្យមានការប្រឈមមុខដាក់គ្នាដោយអាវុធ។
ការផ្ទុះអាវុធ៖ ការប៉ះទង្គិចគ្នាដោយអាវុធធំៗបានកើតឡើងជាបន្តបន្ទាប់ក្នុងឆ្នាំ ២០០៩ និងឆ្នាំ ២០១១ នៅតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ ប្រាសាទតាមាន់ និងប្រាសាទតាក្របី ដែលបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតប្រាសាទ និងការបាត់បង់ជីវិតទាហាន និងជនស៊ីវិលទាំងសងខាង។
ឆ្នាំ ២០១១៖ កម្ពុជាបានប្តឹងទៅតុលាការ ICJ ម្តងទៀត ដើម្បីឱ្យបកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ ១៩៦២ ឡើងវិញឱ្យបានច្បាស់លាស់។
៤. សាលក្រមបកស្រាយបំភ្លឺ (ឆ្នាំ ២០១៣)
នៅថ្ងៃទី ១១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១៣ តុលាការ ICJ បានប្រកាសសាលក្រមបកស្រាយដោយបញ្ជាក់ថា ដែនដីជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ (ភាគច្រើននៃតំបន់ ៤.៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េដែលថៃទាមទារ) គឺជាទឹកដីរបស់កម្ពុជា។
តុលាការបានបង្គាប់ឱ្យថៃដកទ័ពចេញពីតំបន់នោះជាស្ថាពរ។
សង្ខេប៖ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ ១៩៥៤ មក ភាគីសៀមតែងតែប្រើប្រាស់ផែនទីដែលខ្លួនគូសដោយឯកតោភាគី (ផែនទីខ្នាត ១:៥០,០០០) ដើម្បីព្យាយាមលេបត្របាក់ដីជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ ប៉ុន្តែរាល់ការព្យាយាមឈ្លានពានទាំងនោះ ត្រូវបានទប់ស្កាត់ដោយជោគជ័យតាមរយៈ "សមរភូមិសឹក" លើសមរភូមិជាក់ស្តែង និង "សមរភូមិច្បាប់" នៅលើឆាកអន្តរជាតិ។
