អានផងដែរ
កម្ពុជា និងសៀម (ថៃ) គឺជាប្រទេសភូមិផងរបងជាមួយគ្នាដែលមានប្រវត្តិជម្លោះដណ្តើមឥទ្ធិពលគ្នាជាច្រើនសតវត្ស។ តាំងពីសតវត្សទី១៣ នៅពេលដែលអាណាចក្រខ្មែរចាប់ផ្តើមចុះខ្សោយ សៀមបានចាប់ផ្តើមលេចត្រដែតឡើង និងបានធ្វើការឈ្លានពានមកលើទឹកដីខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់។
១. យុគសម័យអង្គរ៖ ការចាប់ផ្តើមនៃភាពរង្គោះរង្គើ
នៅសតវត្សទី១៤ អាណាចក្រអយុធ្យាបានបង្កើតឡើង ហើយចាប់ផ្តើមពង្រីកទឹកដីមកទិសខាងកើត៖
ឆ្នាំ ១៣៥២: ព្រះចៅរាមាធិបតីទី១ នៃសៀម បានលើកទ័ពមកឡោមព័ទ្ធក្រុងអង្គរអស់រយៈពេល ១ ឆ្នាំ រហូតវាយបែកនៅឆ្នាំ ១៣៥៣។ នេះជាលើកដំបូងដែលសៀមអាចកាន់កាប់រាជធានីខ្មែរ។
ឆ្នាំ ១៤៣១: គឺជាព្រឹត្តិការណ៍ដ៏ជូរចត់បំផុត។ ទ័ពសៀមបានវាយលុកអង្គរយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ បន្ទាប់ពីទប់ទល់អស់រយៈពេល ៧ ខែ អង្គរត្រូវធ្លាក់ក្នុងដៃសៀម។ ព្រឹត្តិការណ៍នេះបង្ខំឱ្យព្រះបាទពញាយ៉ាត សម្រេចចិត្តរើជម្រកទៅតាំងរាជធានីនៅទិសអាគ្នេយ៍ (ភ្នំពេញ/ចតុមុខ) ដើម្បីគេចពីឥទ្ធិពលសៀម។
២. សម័យលង្វែក៖ ការបាត់បង់មហាអំណាចសេដ្ឋកិច្ច និងវប្បធម៌
ក្នុងសម័យក្រោយអង្គរ បន្ទាយលង្វែកគឺជាសសរទ្រូងនៃមហិទ្ធិឫទ្ធិខ្មែរ ប៉ុន្តែត្រូវបានបំផ្លាញដោយសៀម៖
ឆ្នាំ ១៥៩៤: ព្រះចៅសៀម នរេស្វរ បានប្រើល្បិចបាចប្រាក់ដួងចូលក្នុងរបងឫស្សី ដើម្បីឱ្យទ័ពខ្មែរកាប់ឆ្ការរបងការពារខ្លួនឯង។ នៅពេលរបងការពារត្រូវបានកាប់បំផ្លាញ សៀមបានវាយលុកចូល និងដុតកម្ទេចក្រុងលង្វែក។ សៀមបានប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិ ឯកសារក្បួនខ្នាត ព្រមទាំងកៀរគរអ្នកប្រាជ្ញ រាជវង្សានុវង្ស និងប្រជាជនខ្មែររាប់ម៉ឺននាក់ទៅសៀម។
៣. សម័យឧដុង្គ៖ ខ្មែរនៅចន្លោះ "ខ្លា និងក្រពើ"
នៅសតវត្សទី១៨ និងទី១៩ កម្ពុជាបានក្លាយជាសមរភូមិរវាងសៀម និងយួន៖
សៀមបានឈ្លានពានកម្ពុជាស្ទើរតែរាល់ពេលដែលមានការផ្លាស់ប្តូររជ្ជកាល។ ស្តេចខ្មែរជាច្រើនអង្គត្រូវបានសៀមយកទៅចិញ្ចឹមនៅក្រុងបាងកក រួចបញ្ជូនមកវិញក្នុងនាមជាស្តេចចំណុះ។
ឆ្នាំ ១៨៦៧: ក្នុងសម័យកណ្តាលនៃអាណានិគមបារាំង សៀមបានបង្ខំឱ្យបារាំងចុះសន្ធិសញ្ញាកាត់យកខេត្ត បាត់ដំបង និងសៀមរាប ទៅគ្រប់គ្រង។ (ប៉ុន្តែត្រូវប្រគល់មកវិញនៅឆ្នាំ ១៩០៧ ក្រោយបារាំងដាក់សម្ពាធ)។
៤. ជម្លោះសម័យទំនើប និងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារ
សូម្បីតែក្នុងយុគសម័យថ្មី សង្គ្រាមក៏មិនទាន់រលត់អស់ដែរ៖
សង្គ្រាមលោកលើកទី២ (១៩៤១-១៩៤៦): សៀមក្រោមការគាំទ្រពីជប៉ុន បានវាយយកខេត្តបាត់ដំបង សៀមរាប កំពង់ធំ និងស្ទឹងត្រែង ពីខ្មែរម្តងទៀត។ ក្រោយជប៉ុនចាញ់សង្គ្រាម ទើបសៀមយល់ព្រមប្រគល់ទឹកដីទាំងនោះមកឱ្យកម្ពុជាវិញ ដើម្បីអាចចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ។
ឆ្នាំ ២០០៨-២០១១: ការប៉ះទង្គិចគ្នានៅតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ។ ទ័ពសៀមបានឈ្លានពានចូលក្នុងតំបន់ជិតប្រាសាទ ដែលនាំឱ្យមានការបាញ់បោះដាក់គ្នា និងការប្តឹងផ្តល់ទៅតុលាការអន្តរជាតិ (ICJ)។
សរុបសេចក្តី
បើតាមការសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ ការឈ្លានពានធំៗមានលើសពី ១០ លើក និងសង្គ្រាមតូចតាចរាប់មិនអស់។ ការឈ្លានពានរបស់សៀមមិនត្រឹមតែដណ្តើមទឹកដីប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបានប្លន់យកនូវមរតកវប្បធម៌ និងធនធានមនុស្ស ដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជាធ្លាក់ក្នុងសភាពទន់ខ្សោយអស់រយៈពេលជាច្រើនសតវត្ស។
ខ្លឹមសារនេះដកស្រង់ចេញពី "ឯកសារមហាបុរសខ្មែរ"
